27 мая 1876 года ў зале канферэнцый Санкт-Пецярбургскай Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі дзеялася гісторыя. Упершыню ў Расіі доктарскую дысертацыю абараняла жанчына. Варвара Аляксандраўна Кашаварава-Руднева. Члены камісіі, настроеныя ў большасці сваёй вельмі скептычна, па заканчэнні выступлення аднагалосна прысвоілі ёй званне доктара навук. Зала ўзарвалася апладысментамі. Захопленыя студэнты паднялі крэсла, у якім сядзела Варвара і пранеслі па аўдыторыях. Для многіх з іх было гонарам дакрануцца да яе, таму што ў гэты дзень урачыстасць навукі і чалавечай думкі перамагла мараль патрыярхальнай Расіі: «прадстаўніцы жаночага полу маюць адно-адзінае прызначэнне – быць жонкамі і маці».

Толькі сама віноўніца гэтай урачыстай дзеі ведала, які дарагі кошт ёй прыйшлося заплаціць за гэтае шчаслівае імгненне, але не ведала, якія цяжкія выпрабаванні чакаюць яе наперадзе.

Варвара Кашаварава-Руднева, у дзявоцтве Нафанава, нарадзілася ў 1844 годзе ў Чавусах, маленькім мястэчку Магілёўскай губерні. Бацька яе быў яўрэем і настаўнікам у яўрэйскай пачатковай школе, пра маці вядома толькі тое, што яна была рускай і памерла рана. Бацька ажаніўся другі раз. Мачыха ўзваліла на дзяўчынку ўсю цяжкую працу па хаце, не пакідаючы ні хвіліны на вучобу, і за найменшую правіннасць наказвала фізічна. Толькі падумаць, да 12 гадоў дачка настаўніка не ўмела ні пісаць, ні чытаць! Ад збіцця і знявагі Вара сышла з хаты. Некалькі месяцаў, пытаючыся ў людзей дарогу, яна пешшу ішла ў Пецярбург. Яна чула, што там можна вучыцца, набыць прафесію. Але, дайшоўшы да Царскага сяла, дзе ў гэты час бушавала эпідэмія, яна захварэла на тыф. У падвале, куды Вара забралася, каб ціха памерці, яе выпадкова знайшоў чуллівы селянін і адвёз у шпіталь. Для дзяўчынкі, якая ніколі не ела ўволю і не адчувала чалавечай ласкі, шпіталь ў Царскім сяле здаўся раем. Чысціня, прагулкі, смачная ежа і добрыя, нібы анёлы, урачы. Яна пачала марыць стаць часткай гэтага свету, але для гэтага трэба вучыцца і менавіта на ўрача. Дактары і медсёстры сабралі для яе грошы, цёплыя рэчы і далі рэкамендацыйныя лісты, каб дзяўчынка змагла ўладкавацца на працу.

Першая ж сям’я, у якую яна паступае прыслугай, дапамагае ёй: 10-гадовы гімназіст, сын гаспадара, вучыць Варвару чытанню і арыфметыцы. Праз паўгода яна паступае да афіцэра-тапографа, якому вельмі спадабалася сімпатычная дзяўчына. Ён пачынае купляць ёй уборы, запрашае настаўнікаў танцаў, дзяўчына, разумеючы яго намеры, сыходзіць. Яна працавала ў розных  пецярбургскіх сем’ях, імкнулася навучыцца пісаць. У 15 гадоў Варвара паступае прачкай да купца Мікалая Кашаварава, які неўзабаве прапануе ёй замужжа, для беднай сіраты падобная партыя павінна быць сапраўдным шчасцем. Але Варвару цікавіла толькі навука, і яна ўзяла з жаніха абяцанне не перашкаджаць яе навучанню. Купец даў абяцанне, але пасля вяселля дзяўчына аказалася практычна пад хатнім арыштам. Калі маладая жонка выказала абурэнне, Кашавараў ударыў яе. Варвара збегла, воляй выпадку змагла паступіць у пецярбургскі Павівальны інстытут вольнаслухальніцай і прайшла двухгадовы курс навучання за 8 месяцаў. Тут жа яна пазнаёмілася з чыноўнікам з Арэнбурга, які параіў ёй ехаць у Арэнбургскую губерню, дзе ў гэты час лютавала эпідэмія пранцаў і пражывала шмат жанчын-мусульманак, якім па рэлігійных нормах было забаронена звяртацца да ўрачоў-мужчын. Варвара пагадзілася, але спачатку паступіла на курсы пранцаў у пецярбургскай Калінкінскай венералагічнай бальніцы. Новапрыбылая студэнтка нікому не давала спакою: даймала персанал лякарні захаваннем патрабаванняў да сілкавання і гігіены хворых, рабіла заўвагі, сама перарабляла за іншых працу. Не баялася канфліктаваць з бальнічным начальствам, не баялася казаць праўду. Пазней Кашаварава ўспамінала: «Усе мяне лічылі дзёрзкай, але гэта была няпраўда; я проста была дзіця прыроды і не ўмела хаваць свае думкі… Але няма ліха без дабра, і многія, баючыся маёй смеласці, хутчэй выконвалі мае просьбы, абы не сутыкацца са мной».

Калі яна здавала іспыт на атэстат, камісія была настолькі здзіўлена ўзроўнем яе падрыхтоўкі, што прызначыла ёй грашовую прэмію. Гэтыя грошы Варвара вырашыла выдаткаваць на вучобу і звярнулася да генерал-губернатара Арэнбурга за пратэкцыяй для паступлення ў Медыка-хірургічную акадэмію, абяцаючы пасля заканчэння вучобы паехаць у Арэнбург. Рэкамендацыя была атрымана, але, паводле ўніверсітэцкага статуту, жанчынам можна было прысутнічаць на лекцыях, а здаваць іспыты і атрымліваць дыплом забаранялася катэгарычна.

Варвара Аляксандраўна абівае парогі медыцынскага дэпартамента, і рэгулярных войскаў, ваеннага міністэрства. Кашаварава ўспамінала: «Паўсюль я ўзбуджала цікаўнасць, кожная дробная сошка імкнулася паказаць мне, што яна таксама можа затрымаць справу і нашкодзіць». Яна дайшла да ваеннага  міністра Дзмітрыя Мілюціна. Захоплены нязломнай упартасцю дзяўчыны, ён выдаў неабходны дазвол. У 1863 годзе яе залічылі ў Санкт-Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію, дзе Варвара Аляксандраўна пачала 5-гадовы курс навучання. Ужо падчас вучобы ў акадэміі яна праявіла схільнасць да навуковай працы. Першы і другі курсы яна скончыла бліскуча, а на трэцім яна атрымала прэмію ў 300 рублёў, якую выдаткавала на стажыроўку ў Празе ў знакамітага нямецкага акушэра Зейферта. На гэтым жа, трэцім курсе яна пазнаёмілася з доктарам Рудневым – вядучым спецыялістам у галіне жаночай паталогіі і анкалогіі. На пятым курсе Кашаварава працавала ў клініцы жаночых хвароб. У лістападзе 1867 года ў клініку паступіла 25-гадовая жанчына, урачом да яе была назначана яе равесніца Кашаварава. Варвара размаўляла з пацыенткай, гадзінамі сядзела каля яе ложка, выслухоўвала, падтрымлівала. Праз два дні ў жанчыны наступілі цяжкія роды, у якіх яна памерла…

Пасля выкрыцця цела Кашаварава правяла гісталагічныя аналіз адпадаючай абалонкі маткі памерлай. Звычайна, сутыкнуўшыся з гэтым захворваннем, акушэры спяшаліся аб’явіць яго спадчынным і закрывалі справу.

У студзені 1868 года студэнтка апошняга курса акадэміі Варвара Аляксандраўна Кашаварава паднялася на трыбуну Таварыства рускіх лекараў з дакладам «Аб хранічным запаленні адпадаючай абалонкі маткі». Яна падрабязна разабрала выпадак 25-гадовай парадзіхі і, грунтуючыся на доказах гісталагічнага аналізу, прыйшла да высновы, што захворванне з’яўляецца не спадчынным, а набытым з прычыны цяжкай фізічнай працы падчас цяжарнасці: парадзіха выконвала абавязкі конюха ў вёсцы, а апошнія месяцы цяжарнасці працавала на фабрыцы.

Упершыню ў гісторыі Таварыства рускіх урачоў на яго пасяджэнні выступіла жанчына. І не проста выступіла, а прадставіла паўнавартаснае навуковае адкрыццё, якое цягне на дысертацыю. Нават заўзятыя супернікі жаночай адукацыі змоўклі.

У 1868 годзе Кашаварава скончыла навучанне і Медыка-хірургічная акадэмія выдала ёй дыплом (№ 160) урача па спецыяльнасці акушэра-гінеколага. У той жа час яна дабілася ад Сінода разводу выйшла замуж за Міхаіла Руднева, прыняла прозвішча Кашаварава-Руднева.

Калі Варвары Аляксандраўне ўручалі дыплом, прысутныя наладзілі ёй авацыю, а міністр Мілюцін асабіста падарыў хірургічны набор. Нягледзячы на ​​бліскучы заканчэнне акадэміі, Кашаварава-Руднева зноў сутыкнулася са шматлікімі цяжкасцямі. Яе не прынялі на працу на пасадзе ардынатара ў Калінкінскі шпіталь, прычым адмова сыходзіла асабіста ад папячыцельніцы ўстановы вялікай княгіні Алены Паўлаўны. Іншыя бальніцы таксама адпрэчылі жанчыну-ўрача.

Каб не страчваць практыку, Варвара Аляксандраўна была вымушана праводзіць частку года за мяжой, працуючы ў прыватных клініках. Паралельна яна займалася навуковай працай, публікавалася ў медыцынскіх часопісах, пераважна замежных, збірала матэрыял. Ёй здавалася, што пасля абароны дысертацыі не будзе сумневаў ў яе кваліфікацыі. Але і тут ёй увесь час перашкаджалі: «Здавалася б, што пасля таго як я атрымала лекарскі дыплом… не было ніякай падставы адмаўляць мне ў праве публічнага дыспуту для атрымання ступені доктара медыцыны. Але на справе мне толькі перашкаджалі».

Абарона доктарскай дысертацыі зацягнулася на доўгія 8 гадоў і 27 мая 1876 года Варвара Аляксандраўна абараніла дысертацыю па медыцыне, атрымала вучонае званне доктара медыцыны. Аднак існуючыя абмежаванні для жанчын не дазволілі ёй у далейшым прысвяціць сябе навукова-даследчай працы, і яна займалася, у асноўным, урачэбнай практыкай. Варвара Аляксандраўна з мужам працавалі некаторы час у ЗША, дзе пра «першую рускую жанчыну-доктара» пісалі газеты. Але на радзіме для яе працы па-ранейшаму не было. Адмоўлена Варвары Аляксандраўне было і ў просьбе адправіць яе на фронт Руска-турэцкай вайны ў якасці лекара – бо ў гэтым выпадку ёй прыйшлося б даваць званне. Да такіх прэцэдэнтаў Расія дакладна не была гатова.

Праз два гады пасля цяжкай хваробы памірае доктар Руднеў. Яго жонку, якая страціла падтрымку, пачынаюць жахліва труціць: вінавацяць у сувязі з губернатарам Арэнбурга і міністрам, прыпісваюць дысертацыю Рудневу, абзываюць «Самахвалавай-Самалюбавай» і ўзгадваюць яўрэйскія карані. Не вытрымаўшы, Варвара Аляксандраўна накіроўваецца ў правінцыю.

Яе новым домам становіцца хутар Голы Яр у Валуйскім павеце Варонежскай губерні Тут яна адзіны лекар на тры вёскі. Днём прымае пацыентаў, а ўначы піша артыкулы і дзённікі назіранняў. Але праз некалькі гадоў хутар згарэў і працы жанчыны таксама.

Яна пераязджае ў Старую Русу, дзе працягвае працаваць вясковым лекарам. Жыве ў галечы, хворая і пакінутая ўсімі. 9 снежня 1898 гады лекары Старой Русы прыйшлі павіншаваць яе з трыццацігоддзем медычнай дзейнасці. Варвара была шчаслівая прымаць у сябе калег, але гэта быў апошні прамень святла. 30 студзеня 1899 г. Варвара Кашаварава-Руднева памерла. Ёй было 58 год.

Пахавана наша выбітная зямлячка на могілках Стара-Праабражэнскага манастыра ў Старой Русе. У некралогу на гэты конт пісалі: «Дзень абароны дысертацыі быў для яе днём гарачых авацый. Іншым урачыстым днём стала 9 снежня 1898 гады, калі ўсе лекары Старой Русы з’явіліся павіншаваць яе з 30-годдзем медычнай дзейнасці. Але ў гэты час Варвара Аляксандраўна была ўжо хворай жанчынай, забытай усімі тымі, хто лічыў за гонар падтрымаць ножку крэсла, у якім яе выносілі з залы сярод апладысментаў натоўпу ў дзень абароны ёю дысертацыі…».

Такім цяжкім аказаўся жыццёвы шлях адной з першых у Расіі і першай у Беларусі жанчыны – доктара медыцынскіх навук. Яе шматлікія навуковыя працы па акушэрстве і гінекалогіі выдаваліся ў розных часопісах у Расіі і былі вядомы далёка за яе межамі. Сярод асноўных работ – «Да вучэння пра плацэнтарныя паліпы» (1873), «Папулярная гігіена жаночага арганізма» (1884), «Гігіена жаночага арганізма ва ўсіх фазісах жыцця» (1884, 1892),

Складаны жыццёвы шлях Варвары Аляксандраўны як жанчыны-«піянера» медыцынскай навукі Усходняй Еўропы ўяўляе сабой узор годнасці, мэтанакіраванасці і веры ў лепшае. Грамадства таго часу не змагло ацаніць па заслугах яе прафесіяналізм і самаадданасць, але Варвара Кашаварава-Руднева стала яркім прыкладам для жанчын-медыкаў наступных пакаленняў. Яна стала першай жанчынай у Расійскай імперыі, якая атрымала званне ўрача, і першай у свеце жанчынай – доктарам медыцыны.