Главная > Общество > Каваль Кузьма Юзэпчук жыве ў аграгарадку Дужаўка Чавускага раёна

Каваль Кузьма Юзэпчук жыве ў аграгарадку Дужаўка Чавускага раёна

У даўніну на Русі іх называлі «ўладарамі агню» і лічылі, што яны валодаюць нейкімі патаемнымі ведамі. Праўда  ці не – да гэтага часу невядома, але адну тайну кавалі ведаюць дакладна: як ператварыць звычайнае жалеза ў карысныя і прыгожыя рэчы.

14 лістапада адзначаецца народнае свята Кузьмы – заступніка кавалёў, а таксама іх прафесійнае свята. Вось мы і вырашылі напісаць аб адным з такіх «уладароў агню». Але сутыкнуліся з сур’ёзнай праблемай: прадстаўнікоў гэтай прафесіі ў раёне практычна не засталося. Пры сучасных спосабах апрацоўкі метала кавальскіх спраў майстры ў вытворчай сферы ужо не запатрабаваны. Ды і ў бытавой: мала каму трэба зараз, да прыкладу, па-правіць касу ці падкаваць каня. І ўсё ж нам пашанцавала: у аграгарадку Дужаўка пазнаёміліся з чалавекам, які адпрацаваў у мясцовай кузні шмат гадоў. Што цікава – завуць яго таксама Кузьма. І сёлета ён адзначыў 80-годдзе.

IMG_4258
За сваё жыццё авалодаў Кузьма Арсенцьевіч Юзэпчук рознымі спецыяльнасцямі. У сваёй вёсцы (а родам ён з Украіны) яшчэ падлеткам пасля вайны працаваў на ферме, пазней навучыўся вадзіць трактар і апрацоўваць палі. А калі яму споўнілася 15 гадоў, разам з іншымі хлопцамі паехаў на шахту ў горад Сталіно (цяпер гэта Данецк). Аднак хутка зразумеў Кузьма, што не ляжыць у яго душа да такой справы, як здабыча вугалю. І накіраваўся ў Харкаў, дзе на трактарным заводзе яго ўзялі памочнікам каваля. Калі ж той пайшоў на пенсію – устаў на яго месца ля кавадла. Менавіта на гэтым прадпрыемстве асвоіў усе азы  прафесіі. (Дарэчы, прымаўка «Куй жалеза, пакуль гарачае» спрацавала і ў асабістым жыцці маладога каваля: са сваёй будучай жонкай Марыяй ён па-знаёміўся ў дарозе і літаральна «зняў» яе з цягніка. У хуткім часе распісаліся, пражылі потым доўгае сумеснае жыццё, выхавалі 9 дзяцей).
У Беларусь муж і жонка Юзэпчукі пераехалі незадоўга да развала Саюза. Спачатку жылі на Брэстчыне, а потым услед за дзецьмі перабраліся ў Чавускі раён, у калгас «Перадавік», дзе Кузьме Арсенцьевічу даверылі мясцовую кузню. Такую ж працу прапанавалі яму і ў калгасе «Перамога» (зараз гэта ААТ «Дужаўка»), куды пераехалі праз 7 гадоў. Горан і кувадла былі калгасныя, а вось інструмент ён прынёс свой: малаткі, зубілы, клешчы. Узнавіў наждачны станок. Работы выконваў любой складанасці, але галоўным чынам рамантаваў прычапны інвентар да сельгастэхнікі. Сям’я тады жыла ў вёсцы Цёплае, і да мех-двара ў Дужаўку даводзілася кавалю штодня дабірацца на веласіпедзе. Пакуль пасля смерці жонкі не забраў да сябе малодшы сын Сяргей, які жыве ў гэтым жа аграгарадку.
Так і займаўся ўсе гэтыя гады Кузьма Арсенцьевіч кавальствам. І нават пасля выхаду на пенсію яшчэ больш за 10 гадоў яго майстэрства і ўменне  было запатрабавана ў калгасе. А ў мясцовых жыхароў – і па сённяшні час: каму лом зрабіць, каму матыгу, цвікадзёр – ці мала што трэба ў хатняй гаспадарцы.
Вопытны каваль падзяліўся з намі некаторымі сакрэтамі свайго рамяства. З першага погляду, здаецца, патрэбна ў гэтай справе толькі сіла, аднак калі галава не «працуе», дык нічога не атрымаецца. Не толькі  махаць малатком  (некаторыя з іх важаць каля 5 кілаграмаў),  але і многае ведаць трэба. Напрыклад, да якой тэмпературы награваць нарыхтоўкі. Ад гэтага залежыць якасць і трываласць вырабу, бо маркі той жа сталі бываюць розныя. А яшчэ – каваць трэба тады, калі метал раўнамерна прагрэецца. І ў якасці паліва для горана лепш выкарыстоўваць каменны вугаль, так званыя «арэшкі». Але і драўняны падыдзе, толькі з лісцевых парод. Увогуле ж кавальству толькі па кніжцы не навучышся. Пакуль сваімі рукамі не зробіш – ты нічога не ведаеш.
Здаецца, сваім прыездам мы растрывожылі памяць Кузьмы Арсенцьевіча Юзэпчука, які і сёння, аказваецца, сумуе па сваёй рабоце. Калі б не ўзрост…
Наталля КАЛЕСНІКАВА

Президент поручил подготовить до 20 декабря окончательный вариант проекта бюджета на 2018 год

Президент Беларуси Александр Лукашенко поручил до 20 декабря представить окончательный проект бюджета на 2018 год. Об этом он заявил на докладе правительства, Национального бан...

Погода в Чаусах




Архив публикаций



Полезные ссылки